อ่านได้ทุกคน · ไม่ต้องล็อกอิน
คิดให้ครบทุกมุมมองด้วย Six Thinking Hats

อย่างที่เราได้เรียนรู้กันไปก่อนหน้านี้แล้วว่า ความขัดแย้ง คือ การปะทะกันของความแตกต่าง ซึ่งเกิดจากการที่ต่างฝ่ายต่างมองเพียงด้านเดียว แล้วอะไรที่ทำให้เราเลือกมองเพียงด้านเดียวไม่ลองมองในมุมที่คนอื่นพยายามนำเสนอบ้าง เหตุผลก็คือ เราแทบทุกคนมีสิ่งที่เรียกว่า Confirmation Bias หรือ อคติจากการพยายามเลือกรับเฉพาะข้อมูลที่ต้องการอยู่ อาการก็คือ เราเลือกที่จะมองหาแต่ข้อมูลที่สนับสนุนความเชื่อของเราเอง โดยไม่มองข้อมูลที่นำเสนอด้านตรงข้าม เราจะเห็นอคติแบบนี้ได้บ่อยๆ เวลาที่เราอยากได้ของอะไรสักอย่างมากๆ เราก็จะพยายามหาสารพัดเหตุผลมาเข้าข้างตัวเองว่า ของสิ่งนั้นมันดีอย่างไร
มันจะช่วยให้ชีวิตเราดีขึ้นได้อย่างไร แม้มีคนอื่นๆ พยายามมาบอกเราว่ามันไม่จำเป็น หรือมันอาจไม่ได้ดีอย่างที่เราคิด เราก็ยังอยากที่จะได้มันอยู่ดี ดังนั้นเมื่อเรากำลังเผชิญหน้ากับความขัดแย้งแล้วเรามี Confirmation Bias อยู่ เราจึงไม่พร้อมรับฟังความเห็นในด้านที่แตกต่างไปจากคู่ขัดแย้งหรือแม้กระทั่งความคิดเห็นของคนกลางที่มาช่วยไกล่เกลี่ยในส่วนที่แตกต่างจากความคิดของเราเลยหนึ่งในเครื่องมือที่ได้รับความนิยมในการใช้แก้ปัญหา Confirmation Bias นี้ก็คือ Six Thinking Hat สำหรับภาษาไทยหนังสือเล่มนี้ชื่อว่า “หมวกหกใบความคิดหกแบบ” แนวคิดหลักก็คือ
หมวกแต่ละสีเป็นตัวแทนของความคิดแต่ละแบบ และเราแต่ละคนมักมีหมวกที่เราชอบสวมใส่อยู่เป็นประจำแค่ 1-2 ใบเท่านั้น เทคนิคนี้นิยมนำมาใช้ในการประชุมระดมสมองเพื่อตัดสินใจในเรื่องสำคัญต่างๆ และมีแนวโน้มที่ผู้เข้าร่วมประชุมจะเกิดความขัดแย้งจากมุมมองที่แตกต่างกัน ผู้นำการประชุมจะเป็นผู้กำหนดให้ผู้เข้าร่วมประชุมใส่หมวกสีเดียวกันเพื่อคิดด้วยมุมมองเดียวกันจนครบก่อน แล้วจึงสลับไปสวมหมวกใบอื่น กติกาที่สำคัญคือ ในระหว่างที่สวมหมวกใบหนึ่งเช่น หมวกสีเขียวที่เป็นตัวแทนของความคิดสร้างสรรค์ จะไม่อนุญาตให้โต้แย้งว่า “เป็นไปไม่ได้ เพราะว่า....” ซึ่งเป็นลักษณะการคิดของหมวกสีดำ เป็นต้น หมวกทั้ง 6 สีมีดังนี้
1 หมวกสีน้ำเงิน เป็นหมวกของกระบวนการ (Process)
หรือก็คือการ “คิดว่าต้องคิดแบบไหน” ส่วนใหญ่หมวกนี้จะใช้ช่วงแรกเพื่อออกแบบกระบวนการประชุมร่วมกัน โดยพิจารณาว่าเรื่องที่เรากำลังจะประชุมร่วมกันนั้น ควรเรียงลำดับหมวกอย่างไร บางเรื่องอาจเริ่มต้นที่หมวกสีขาวก่อนแล้วค่อยไปหมวกสีแดงและสีเขียว แต่บางเรื่องอาจเริ่มจากหมวกสีดำแล้วค่อยย้อมกลับมาใส่หมวกสีขาวกับสีเหลือง เป็นต้น
2 หมวกสีขาว เป็นหมวกของข้อเท็จจริง (Facts)
หรือก็คือการ “คิดบนฐานข้อมูลเชิงประจักษ์” ทันทีที่เราสวมหมวกนี้ เราจะต้องให้ความสำคัญกับข้อมูลจริงที่มีอยู่การวิเคราะห์หาแนวโน้มที่เป็นไปได้ และมองหาความรู้หรือข้อมูลที่ขาดหายไป อะไรที่เป็นเพียงการคาดเดา สมมติฐาน หรือความคิดเห็นจะไม่สามารถเอามาพูดในช่วงนี้ได้
3 หมวกสีแดง เป็นหมวกของอารมณ์ (Emotions)
หรือก็คือการ “คิดบนฐานความรู้สึก” ทันทีที่สวมหมวกใบนี้ เราก็ลืมข้อมูลข้อเท็จจริงตรงหน้าไปได้เลย แล้วหันมาใช้สัญชาตญาณ ประสบการณ์ และอารมณ์ความรู้สึกของตัวเองที่มีต่อเรื่องนั้น รวมไปถึงการคาดคะเนอารมณ์ความรู้สึกของคนอื่นด้วย
4 หมวกสีเหลือง เป็นหมวกของผลประโยชน์ (Benefit)
หรือก็คือการ “คิดด้านบวก” ทันทีที่สวมหมวกใบนี้ ให้เราเลือกมองเรื่องนั้นในมุมที่ดีที่สุดที่เป็นไปได้ มองหาประโยชน์และคุณค่าที่จะได้รับจากเรื่องนั้น โดยไม่ต้องกังวลว่าคนอื่นจะมองว่าเราโลกสวยเกินไป และแม้ว่าจริงๆ แล้วเราอาจรู้สึกไม่ค่อยเห็นด้วยกับเรื่องนั้นก็ตาม
5 หมวกสีดำ เป็นหมวกของการระแวดระวัง (Caution)
หรือก็คือการ “คิดด้านลบ” ทันทีที่สวมหมวกใบนี้ ให้เราเลือกมองเรื่องนั้นในมุมร้ายที่สุด มองด้วยความระแวดระวังและป้องกันตัว แม้ว่าจะเรื่องนั้นจะเป็นไอเดียที่เราคิดขึ้นมาเองก็ตาม ให้ตั้งคำถามว่าถ้าหากเรื่องนั้นไม่เป็นไปอย่างที่คิดจะเกิดอะไรขึ้น
6 หมวกสีเขียว เป็นหมวกของไอเดีย (Idea)
หรือก็คือการ “คิดสร้างสรรค์” ทันทีที่สวมหมวกใบนี้ ให้เราปลดปล่อยจินตนาการของเราออกมาให้เต็มที่ มองหาไอเดียที่เป็นไปได้ทั้งหมดแบบไม่มีกรอบจำกัด อะไรอีกบ้างที่เรายังไม่ได้คิดหรือไม่ได้ลองทำ คำต้องห้ามเวลาที่สวมหมวกใบนี้คือ “ไอเดียนี้ไม่ดี” และ “ไอเดียนี้เป็นไปไม่ได้” เพราะสองคำนี้จะเป็นตัวทำลายบรรยากาศของความสร้างสรรค์ลงได้ทันทีอย่างที่ได้บอกไปตอนต้นแล้วว่า เราแต่ละคนมักมีหมวกบางใบที่ชอบใส่อยู่เป็นประจำและโดยธรรมชาติ เราก็มักมีปัญหากับคนที่สวมหมวกคนละใบกับเราเสมอ บางคนอาจสวมหมวกมองโลกแง่ดีตลอดเวลา บางคนก็สวมหมวกมองโลกอย่างระมัดระวังแบบไม่ยอมถอดออกเลย
ถ้าสองคนนี้มาคุยกันเมื่อไหร่ รับรองว่าทะเลาะกันได้แทบทุกครั้ง ดังนั้นเราจึงต้องฝึกฝนในการเปลี่ยนไปสวมหมวกที่เราไม่ค่อยชินกับมันบ้าง เมื่อเราฝึกฝนการใช้เครื่องมือนี้บ่อยๆ เราและทีมงานก็จะมีมุมมองความคิดที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น และนั่นก็จะทำให้การทำงานร่วมกันเป็นทีมดีขึ้นไปด้วย
