← กลับคลังความรู้สาธารณะ

อ่านได้ทุกคน · ไม่ต้องล็อกอิน

ตัวอย่างสัญญาณต่างๆ ที่ไม่ใช่คำพูด

หญิงสาวและเพื่อนร่วมงานสื่อสารผ่านสายตา ท่าทาง และการใช้มือ

สำหรับในตอนนี้เราจะมาทำความรู้จักกับสัญญาณบางอย่างที่ไม่ใช่คำพูด แต่สามารถส่งอิทธิพลไปยังคนอื่นได้มากกว่าคำพูดด้วยซ้ำ แต่ก่อนอื่นเราต้องรู้ก่อนว่า สัญญาณต่างๆเหล่านี้ไม่ใช่กฎตายตัวที่ใช้ได้กับทุกสถานการณ์ ทุกสภาพแวดล้อม บางสัญญาณอาจมีความแตกต่างกันในพื้นที่ ชนชาติ วัฒนธรรม ดังนั้น อย่าลืมว่าเวลาที่เราอ่านสัญญาณที่ไม่ใช่คำพูด เราจะต้องอ่านแบบกลุ่มสัญญาณ คือ ดูสัญญาณหลายๆ อย่างประกอบกันไปแล้วจึงตีความ และที่สำคัญที่สุดคือ อย่าลืมว่าอาจมีเหตุผลอื่นๆ ที่ทำให้เขาไม่สามารถแสดงสัญญาณที่ถูกต้องได้ เช่น บางคนอาจมีปัญหาอาการเจ็บปวดที่บริเวณหลังหรือไหล่จนต้องห่อไหล่

ซึ่งไม่ได้แปลว่าเขาขาดความมั่นใจ หรือบางคนอาจมีปัญหาเรื่องระบบประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อใบหน้า หรือกล้ามเนื้อส่วนอื่นๆ ทำให้หน้าบึ้งตึง กำมือแน่นอยู่เสมอ เป็นต้น

1 การเคลื่อนไหวของศีรษะ (Head Movements)

โดยทั่วไปเรามักเข้าใจว่าการผงกหัวขึ้นลงเป็นสัญญาณของคำว่า “ใช่” และการส่ายหน้าไปมาเป็นสัญญาณของคำว่า “ไม่” แต่นี่ก็ยังห่างไกลจากการเป็นสัญญาณสากลที่ทั้งโลกยอมรับ เนื่องจากในหลายพื้นที่มีการใช้สัญญาณนี้ในความหมายที่ต่างกันไป เช่น จากการค้นคว้าของ Roger Axtell พบว่า บางส่วนของประเทศบัลแกเรียและประเทศกรีซ การผงกหัวขึ้นลงหมายความว่า “ไม่” ในขณะที่บางส่วนของยูโกสลาเวียและตอนใต้ของประเทศอินเดีย การส่ายหัวไปมาหมายความว่า “ใช่” เป็นต้น อย่างไรก็ดีโดยทั่วไประหว่างการสนทนา เมื่อผู้ฟังเห็นด้วยกับเรา เขามีแนวโน้มที่จะผงกหัวไปด้วย และอาจมีชุดสัญญาณอื่นๆ ประกอบเช่น ยิ้ม

มีการส่งเสียงเบาๆ ที่ฟังดูเป็นมิตรอยู่เป็นระยะๆ ดังนั้นหากเราเห็นว่าศีรษะของเขานิ่ง ไม่มีการขยับเคลื่อนไหวใดๆ ก็อาจสันนิษฐานได้ว่า เขาไม่ได้สนใจหรือกำลังไม่เห็นด้วยอยู่

2 การแสดงออกทางสีหน้า (Facial Expressions)

โดยทั่วไปใบหน้าของเรามักสะท้อนความคิดและอารมณ์ที่อยู่ภายในออกมา เมื่อพึงพอใจเราก็จะยิ้ม เมื่อไม่พอใจก็จะทำหน้าบึ้ง แต่ก็มีในหลายพื้นที่ที่การไม่แสดงออกทางสีหน้าเป็นเครื่องหมายของอะไรบางอย่าง จากการค้นคว้าของ Desmond Morris พบว่าในวัฒนธรรมของประเทศญี่ปุ่น และส่วนหนึ่งของประเทศอังกฤษ การไม่แสดงออกทางสีหน้าเป็นสิ่งที่น่าปรารถนาเพราะเป็นสัญลักษณ์ของคนที่สามารถควบคุมตัวเองได้ และจากการค้นคว้าของ Nancy Henley พบว่า สำหรับในประเทศที่มีการแสดงออกทางภาษากายค่อนข้างสูง เช่น คนอเมริกาตอนเหนือ และคนออสเตรเลีย การไม่แสดงออกทางสีหน้าจะเป็นสัญลักษณ์ของคนที่มีสถานะสูงกว่าคนอื่น

เมื่อต้องมีปฏิสัมพันธ์กับคนที่มีสถานะทางสังคมต่ำกว่า คนเหล่านี้จะทำหน้านิ่ง และจะยิ้มให้น้อยครั้งมาก ประกอบกับมักจะพูดด้วยโทนเสียงต่ำลงเล็กน้อย เนื่องจากการยิ้มถือเป็นสัญลักษณ์ของผู้แพ้ที่ต้องการทำให้ผู้ชนะพึงพอใจอย่างไรก็ดี โดยทั่วไปการยิ้มเป็นการส่งสัญญาณเชิงบวกไปให้กับคู่สนทนา นั่นเป็นเหตุผลที่องค์กรจำนวนมากบังคับให้พนักงานยิ้มให้กับลูกค้า แม้ว่าจะไม่ได้รู้สึกดีหรือเห็นด้วยกับลูกค้าก็ตาม

3 ดวงตา (Eyes)

อย่างที่มีคำกล่าวว่า “ดวงตาเป็นหน้าต่างของหัวใจ” ดวงตามักจะสะท้อนความคิดและความรู้สึกบางอย่างออกมาเสมอ ไม่ว่าเราจะรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวก็ตาม การสบตา (Eyes Contact) จัดว่าเป็นสิ่งหนึ่งที่สำคัญมากในการสื่อสาร เพราะการสบตาอย่างถูกต้องเหมาะสมจะทำให้คนรู้สึกว่าเราให้ความสำคัญและใส่ใจกับเขา ในขณะที่การจ้องตาตรงๆ (Direct Eyes Contact) ในหลายวัฒนธรรมถือว่าเป็นการแสดงความหยาบคายต่อคู่สนทนาเลยทีเดียว ในทางกลับกัน การหลบตาหรือไม่สบตา อาจกลายเป็นสัญลักษณ์ของความรู้สึกกลัว หรือมีอะไรปิดบังซ่อนเร้นอยู่ เทคนิคที่มักใช้กันในการสบตา

คือ ให้มองไปที่ตรงกลางระหว่างดวงตาทั้งสองข้างของคู่สนทนา และค้างไว้เพียงแค่ 3-

4 วินาทีก่อนจะเบี่ยงเบนสายตาไปยังจุดอื่น วิธีนี้จะทำให้สายตาไม่ปะทะกันโดยตรงจนเหมือนเราไปจ้องตาหาเรื่องเขา 4 เสียง (Voices) มีคำกล่าวว่า “ไม่สำคัญว่าเรากำลังพูดว่าอะไร มันสำคัญที่เราพูดอย่างไรต่างหาก” น้ำเสียงที่อ่อนหวานหรือแข็งกระด้าง โทนเสียงที่แหลมสูงหรือทุ้มต่ำ เสียงดังหรือเบา พูดไปเรื่อยๆ หรือเน้นจังหวะ ทั้งหมดนี้มีผลต่อการรับรู้และแปลความหมายของผู้รับสาร จากการศึกษาพบว่า โดยทั่วไปเรามักใช้น้ำเสียงสูงกว่าปกติเล็กน้อยเมื่อพูดคุยกับคนที่เรารู้จักสนิทสนม และจะใช้เสียงที่ทุ้มต่ำลงกว่าปกติเล็กน้อยในเวลาที่เราพูดคุยกับคนแปลกหน้า หรือบางครั้งก็ใช้เป็นสัญญาณเตือน

และในบางครั้งเราก็ใช้โทนเสียงทุ้มต่ำกับเสียงที่เบาลงเพื่อต้องการแสดงความใกล้ชิดสนิทสนมกับคนที่เรารักการเปลี่ยนโทนเสียงระหว่างสนทนาก็มีความหมายสำคัญเช่นกัน หากเราพูดด้วยโทนเสียงปกติอยู่ แล้วเปลี่ยนไปใช้โทนเสียงที่สูงขึ้นในการถามคำถาม เรากำลังเรียกร้องหาการตอบสนองบางอย่างจากคู่สนทนา เราอาจใช้ทั้งโทนเสียงที่สูงขึ้นหรือต่ำลง เพื่อเป็นการส่งสัญญาณว่าเรากำลังต้องการจบการสนทนานี้ลงแล้ว อย่างไรก็ดี ควรหลีกเลี่ยงการพูดคุยด้วยโทนเสียงสูงตลอดเวลา เพราะนั่นเป็นสัญญาณของความไม่เป็นผู้ใหญ่ หรือความไม่มั่นใจได้ นอกจากนี้ความชัดเจนของเสียงที่ใช้ก็สำคัญไม่แพ้กัน

การพูดด้วยเสียงดังฟังชัดเป็นสัญลักษณ์ของความมั่นใจในตัวเอง ความแม่นยำ ความเป็นทางการ และก็ยังเป็นสัญลักษณ์ของความเย่อหยิ่ง และการหลงตัวเองได้อีกด้วย ในขณะที่การพูดด้วยเสียงคลุมเครือฟังได้ไม่ชัดเจน เป็นการแสดงออกถึงความเขินอาย ความไม่มั่นใจ และความไม่ใส่ใจ

5 ท่าทางการเคลื่อนไหว (Gesture)

ท่าทางการเคลื่อนไหวของอวัยวะต่างๆ เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่มีความสำคัญค่อนข้างมาก เรื่องนี้ถือเป็นบทเรียนหนึ่งที่สำคัญมากในการเรียนการสอนเรื่องบุคลิกภาพของผู้นำ แ ล ะ จำเป็นต้องใช้การฝึกฝนเพื่อให้สามารถแสดงออกได้อย่างเหมาะสม สัญญาณที่ออกมาจากท่าทางการเคลื่อนไหวที่น่าสนใจมีดังนี้ -เมื่อเกิดความรู้สึกไม่ปลอดภัย สำหรับเด็กอาจจะแสดงออกมาโดยการดูดนิ้ว แต่สำหรับผู้ใหญ่บางคนอาจแสดงออกด้วยการกัดปลายดินสอ ขาแว่น หรือกัดเล็บ -ในขณะที่กำลังจะโกหก คนทั่วไปที่ไม่ใช่มือโปรด้านการโกหกมักจะแสดงความตึงเครียดบางอย่างออกมาโดยไม่รู้ตัว เช่น เอามือลูบหรือเกาไปที่ใบหน้าหรือจมูก

เอามือขึ้นมาปิดปากบางส่วน จัดเสื้อผ้า หยิบของสำคัญไปไว้ที่ด้านหลัง เช่น กระเป๋าสตางค์ แฟ้มเอกสาร คอมพิวเตอร์พกพา หรือเปลี่ยนจากนั่งไขว่ห้างเป็นไม่ไขว่ห้างหรือจากนั่งไม่ไขว่ห้างเป็นไขว่ห้าง เป็นต้น -เวลาที่รู้สึกไม่สนใจแต่อาจไม่สะดวกใจที่จะปฏิเสธ อาจจะมีการแสดงออกบางอย่างออกมา เช่น ยักไหล่ หรือพยายามไม่ขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวร่างกาย กอดอก หรือเอามือล้วงกระเป๋า -เวลาที่รู้สึกไม่เห็นด้วย อาจแสดงออกมาด้วยการขยับเลื่อนสิ่งของบางอย่างไปมา ไม่สบตา และใช้เสียงโทนต่ำ -เวลาที่รู้สึกมั่นใจ จะแสดงออกมาโดยการเอามือเท้าเอวแล้วเอานิ้วโป้งสอดไว้ในเข็มขัดหรือกระเป๋ากางเกง

แต่หากเอามือทั้งหมดซุกเข้าไปในกางเกงจะกลายเป็นสัญญาณของความไม่มั่นใจแทนทั้งหมดนี้เป็นเพียงตัวอย่างของสัญญาณต่างๆ ที่มีพลังมากกว่าคำพูดของเราด้วยซ้ำ ซึ่งหากเราฝึกฝนจนใช้ได้อย่างเหมาะสม เราจะสามารถสื่อสารได้มีประสิทธิภาพมากกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด และมันจะกลายเป็นเสน่ห์ติดตัวเราไปจนวันตายเลยทีเดียว

ดูบทความทั้งหมด →