อ่านได้ทุกคน · ไม่ต้องล็อกอิน
ทฤษฎีเกม (Game Theory)

ทฤษฎีเกม เป็นการศึกษาโมเดลทางคณิตศาสตร์ของ “ความขัดแย้ง” และ “ความร่วมมือ” ระหว่างผู้ตัดสินใจที่ชาญฉลาดและมีเหตุผล ตัวอย่างสุดคลาสสิคของทฤษฎีเกม เรียกว่า “Prisoner’s Dilemma” ซึ่งใช้สถานการณ์ (เกม) คือ คนร้ายที่ก่อคดีร่วมกัน 2 คนถูกจับ แต่ตำรวจยังมีหลักฐานไม่เพียงพอ จึงจับ 2 คนแยกห้องขังกัน ทั้งสองคนได้รับแจ้งว่า แต่ละคนมีทางเลือก 2 แบบ คือ นิ่งเงียบ หรือสารภาพ และการตัดสินใจของแต่ละคนจะส่งผลกระทบต่ออีกคนหนึ่งอย่างแน่นอนสมมติให้นักโทษสองคนชื่อ A กับ B ก็จะมีความเป็นไปได้เกิดขึ้นได้ 4 แบบ แบบแรก ถ้าทั้งนักโทษ A และ B นิ่งเงียบ เลือกที่จะนิ่งเงียบ
นักโทษทั้งสองคนก็จะติดคุกคนละ 1 ปี ซึ่งในความเป็นจริงนี่คือจุดที่ดีที่สุดสำหรับทั้งคู่ แบบที่สองถ้า A นิ่งเงียบ แล้ว B สารภาพ หรือแบบที่สามกลับกัน ถ้า A สารภาพ B นิ่งเงียบ ฝ่ายที่สารภาพจะได้รับการปล่อยตัวทันที ส่วนฝ่ายที่นิ่งเงียบจะต้องติดคุกเต็มๆ 20 ปีและแบบที่ 4 ถ้าทั้ง A และ B ต่างก็สารภาพ ทั้งคู่จะต้องติดคุกคนละ 5 ปี Prisoner’s Dilemma สะท้อนกรอบความคิดของนักโทษทั้งสองคนได้เป็นอย่างดีถ้าทั้งสองคนมีวิธีคิดแบบ Win-Win พวกเขาจะเลือก “นิ่งเงียบ” ซึ่งทำให้ทั้งคู่ต้องติดคุกเพียงแค่คนละ 1 ปีเท่านั้น แต่หากคนใดคนหนึ่งมีวิธีคิดแบบ Win-Lose เขาจะเลือกสารภาพ
โดยหวังว่าอีกคนจะนิ่งเงียบ เพื่อที่ตัวคนที่สารภาพจะไม่ต้องติดคุกเลย ซึ่งผลสุดท้ายมักลงเอยด้วยการที่ทั้งสองฝ่ายสารภาพและต้องติดคุกไปคนละ 5 ปี หรือ Lose-Lose นั่นเองสิ่งที่อยู่เบื้องหลังการตัดสินใจของนักโทษทั้งสองคน นอกจากกรอบความคิดแล้ว ยังเกิดจากกระบวนการของเกมอีกด้วย กรณีนี้นักโทษถูกจับแยกกัน ทำให้ไม่สามารถล่วงรู้การตัดสินใจของอีกฝ่ายได้ เกมแบบนี้เรียกว่า “Rational Game” ซึ่งมักแตกต่างจากสถานการณ์จริงในการทำงานภายในองค์กร ที่เราสามารถ “พูดคุยกันได้” เกมแบบที่ทุกคนสามารถตัดสินใจร่วมกันได้ เรียกว่า “Perfect Information Game”
ลองคิดดูว่าถ้านักโทษสองคนคุยกันก่อนตัดสินใจร่วมกันได้ พวกเขาจะเลือกทางไหน แต่อย่าพึ่งมั่นใจว่าทั้งคู่จะเลือกวิธีนิ่งเงียบและยอมติดคุกคนละหนึ่งปีนะครับ เพราะต่างฝ่ายต่างก็กลัวโดนหักหลังอยู่ดี (ไม่มีสัจจะในหมู่โจร) เช่นเดียวกัน แม้ว่าในทางทฤษฎีการทำงานภายในองค์กร ทุกคนสามารถพูดคุยกันได้ แต่ในทางปฏิบัติแล้ว หลายองค์กรกลับมีกำแพงมากั้นขวางระหว่างบุคคล หรือหน่วยงาน ทำให้พนักงานไม่ได้สื่อสารกันอย่างเพียงพอ ประกอบกับความขัดแย้งที่เคยเกิดขึ้นมาในอดีตยิ่งทำให้ต่างฝ่ายต่างมีอคติต่อกัน มองกันและกันในแง่ลบ จนสุดท้ายสภาวะขององค์กรจึงเข้าสู่ “Rational Game”
ผลลัพธ์จึงมักออกมาแบบ Lose-Lose อยู่ดีครับ ถ้าหากเราเข้าใจเรื่องทฤษฎีเกมแล้ว สิ่งที่เราต้องทำให้เกิดขึ้นภายในองค์กรให้ได้ก็คือการทำให้ทุกคนมีข้อมูลมากที่สุด ทำให้ทุกคนมีโอกาสได้พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันมากที่สุด และทำให้ทุกคนเกิดความไว้วางใจในกันและกันมากที่สุด การตัดสินใจของทุกคนจึงจะออกมาในรูปแบบ Win-Win ได้
